Naar boven ^^^

U leest: Verjaagd uit je eigen paradijs

Dagblad de Pers / Reportages

Verjaagd uit je eigen paradijs

april 2010

De inwoners van de Chagos eilanden in de Indische oceaan wonen in een lullig wijkje in het Britse Crawley. Ze mogen niet terug naar huis, hun eilanden zijn in handen van het Amerikaanse leger. De vissen zijn sinds kort wel beschermd.

Ze zouden op het strand van een paradijselijk eiland moeten zitten, in plaats daarvan wachten ze in een bedompt zaaltje van een buurthuis onder de rook van Gatwick op het laatste nieuws over hun rechtszaak. De inwoners van de Chagos eilanden zijn al veertig jaar verwikkeld in een strijd om terug te keren maar elke keer lopen ze op tegen onwil, bureaucratie en internationale belangen. Eerst de Koude Oorlog, toen die tegen het terrorisme, nu de bescherming van de natuur. 

Roch Evenor (53) is geboren op Diego Garcia, een eiland in de Indische Oceaan, tienduizenden kilometers van het vaste land, ergens tussen Sri Lanka, Indonesië en Madagaskar. Zijn herinneringen zijn vaag. Wat blauwe zee, een schooltje. De rest van zijn kennis komt van zijn ouders, die hem verhalen vertelden over de kokosnootteelt, de saamhorigheid, over de vis die bijna in je net sprong.

Toen Roch vier was, werden de Chagos eilanden ontruimd. De gehele archipel, koloniaal bezit van Groot-Brittannië, was door de Britse regering voor veel geld in bruikleen gegeven aan de Amerikanen. Midden in de Koude Oorlog wilden die een grote, geheime legerbasis bouwen op Diego Garcia. En daarvoor hadden ze een onbewoond eiland nodig.

De tweeduizend inwoners van Chagos, allemaal Brits onderdaan, werden tussen 1967 en 1971 op de boot gezet naar de Seychellen en Mauritius. Ze mochten per persoon 1 koffer meenemen, alle huisdieren werden gedood. Om problemen met de Verenigde Naties voor te zijn, beweerden de Britten dat de eilanders ‘tijdelijke arbeidsmigranten’ waren, die prima terugkonden naar huis. Maar er was geen huis; de meeste Chagosianen waren vijfde en zesde generatie eilandbewoners. Ze zijn een mix van Afrikaans en Indiase migranten, met een vleugje blank en een beetje Indonesisch.  

Roch kwam terecht op de Seychellen en had daar geluk mee. ‘We werden opgenomen door de gemeenschap, ik kon naar school, heb leren lezen en schrijven en Engels geleerd.’ Hij woont nu in Londen en werkt in een ziekenhuis, daarnaast is hij de voorzitter van het Chagos Comité, dat opkomt voor de belangen van de eilanders.

Voor de 1500 man die achter werd gelaten in de haven van Port Louis, de hoofdstad van Mauritius, was het leven zwaarder. Ze kwamen terecht in sloppenwijken, zonder inkomen, school of werk. Tientallen stierven aan ziektes en zelfmoord. In 2002 kregen ze na veel getouwtrek een Brits paspoort. Duizend van hen vertrokken van Mauritius naar een buitenwijk van Crawley, een grimmig stadje vlakbij Gatwick.

Daar vind je in de supermarkt nu plankjes met visproducten en kokosnootmelk, in de dubbeldekkerbus hoor je de knauwende klanken van het Creool-Frans. Maar de Chagosianen zijn geen typische migranten; ze willen terug naar huis en de Britse regering houdt ze tegen.

Na de Koude Oorlog bleef Diego Garcia in gebruik, militaire vliegtuigen vlogen vanaf het eiland naar Irak en Afghanistan. De naam van de basis komt ook voor in de rapporten van mensenrechtenorganisaties, Garcia zou een black site zijn, een geheime gevangenis voor terreurverdachten.

De Chagosianen hebben een terugkeer naar Diego Garcia al opgegeven. Ze richten zich op de andere eilanden in het gebied, zo`n honderd kilometer van de Amerikaanse basis af. Drie keer stelde een Britse rechtbank ze al in het gelijk, maar de regering is niet van plan naar die uitspraken te luisteren.

Aan het zaaltje in het buurthuis van Crawley vertelt Roch over de volgende stappen in de juridische strijd. In de zomer buigt het Europese Hof van de Rechten van de Mens, de hoogste rechtbank van Europa, zich over hun zaak. Eerder deze maand maakte de Britse minister voor Buitenlandse zaken David Miliband trots bekend dat de Chagos eilanden vanaf nu beschermd natuurgebied zijn. Omdat de zee er zo onvervuild is en het koraal zo mooi. Dat betekent dat je er niet meer mag vissen, wat bewoning heel ingewikkeld zal maken. ‘Dit hebben ze alleen gedaan omdat de zaak voor het Europese Hof er aan komt,’ zegt Roch bitter. Zijn vriendin Bernadette (53) krijgt tranen in haar ogen als ze erover praat. ‘Dat de natuur beschermd is en de mensen niet is zo oneerlijk. Wij leefden met de natuur. Hoe kan een militaire basis goed zijn voor de natuur en wij niet?’

Terwijl de juridische procedures lopen, sterven steeds meer van de originele eilandbewoners. ‘Ik heb altijd gedacht dat ik terug zou gaan,’ vertelt Mary-Aimee (65) in Creool-Frans. ‘Nu hoop ik dat ik misschien terugkan om er te sterven.’ Van de tweeduizend mensen die er in de jaren zestig woonden, zijn er nog zo`n 600 in leven. Voor hun kinderen en kleinkinderen blijft de strijd doorgaan. Stacey van 17 uit Crawley kent Diego Garcia alleen als mythische plek, het land van haar grootouders. ‘Ik wil er niet wonen,’ zegt ze. ‘Ik wil er op bezoek, ik wil het recht hebben er naar het graf van mijn opa te gaan.’