Vrij Nederland

Herfst en lente

februari 2015

 

Op 2 mei 2011 blijkt Osama Bin Laden gevonden, gepakt en gedood. Het nieuws is overal. De terroristenleider is direct begraven op zee. Een van zijn vrouwen, de 26 jaar jongere Amal al-Sadah, zou in haar been zijn geschoten. De details van de Navy Seal actie interesseren en intrigeren me als ieder ander. Maar ergens in mijn hoofd gaat ongewild de radar af: Bin Laden was er ook één, een man met een jongere vrouw.

Het is geen obsessie, het is een extra voelspriet die is aangegroeid in de loop van mijn vierjarige relatie met mijn 23 jaar oudere man. Er zijn zoveel aspecten die komen kijken bij een groot leeftijdsverschil; levensverwachting, levensfase, kinderen, de mening van anderen. Wie er nooit mee te maken krijgt, valt het ook niet op, de wereld van het leeftijdsverschil. Het is iets van beroemdheden, iets van rijke mannen en blonde dames, het lekkere jonge ding uit de achterban. Maar wanneer je zelf verliefd wordt op een man die je vader had kunnen zijn, legt de relatie ongevraagd beslag op een stukje van je brein.

Ik registreer het daarom elke keer als ik hoor of lees over iemand met een veel jongere vrouw of oudere man. Prins Albert van Monacco en Charlene Wittstock (20 jaar). Celine Dion en René Angélil (26 jaar). Lev en Sophia Tolstoy (16 jaar). Frida Kahlo en Diego Rivera (20 jaar). Norman Mailer en Norris Church (26 jaar). Clint and Dina Eastwood, (25 jaar).

Catherina Zeta Jones (41) is de enige voor wie ik roddelbladen opensla. Niet omdat ik een passie voor romcoms heb maar omdat ik een eenzijdig verbond voel. Haar man en vader van haar kinderen, acteur Michael Douglas (66), is vijfentwintig jaar ouder en ze zijn al twaalf jaar gelukkig samen. Dat geeft moed. 

*

Spring-autumn relationships, noemen de Amerikanen het. Het is een eeuwenoud en internationaal fenomeen. Een ruime drie procent van de Nederlandse huwelijken kent volgens cijfers van het CBS een leeftijdsverschil tussen de partners van vijftien jaar of meer. In 3,3 procent is de man ouder, bij 0,25 procent de vrouw. Volgens de stelregel die je overal terug vindt op internet kan de helft plus zeven; een man van veertig kan dus redelijkerwijs een relatie aangaan met een 27-jarige. Wij zijn als koppel volgens deze wijsheid pas koosher over zes jaar. Hij is dan zestig, ik ben dan zevenendertig.

Ik was in eerste instantie er ten volste van overtuigd dat deze relatie nooit zou zijn. Het zit niet in je systeem, niet als serieuze optie. Een relatie met een man die meer dan twee decennia ouder is, slaat nergens op. Hij gaat eerder dood, heeft al kinderen, een verleden vol vrouwen. Het klopt niet, het is niet zoals je je leven voorstelt, het is niet goed voor je. ‘In het begin ben je best geschokt over wat je overkomt,’ vertelt Christa (31), een buurvrouw van mijn ouders. Via één mailtje naar vrienden en familie vind ik haar, en nog vier koppels, allemaal met meer dan vijftien jaar verschil, allemaal al jaren samen. Christa viel op haar achttiende voor de 22 jaar oudere Roel, een bosbouwer uit Apeldoorn. ‘Je gaat toch nadenken over de mening van anderen: het had je vader kunnen zijn, hij heeft een geschiedenis, er is een generatieverschil, en als jij veertig bent, is hij zo goed als bejaard!’ Christa dacht er over na, maar besloot met de relatie door te gaan. ‘Kop in de wind en je hart volgen. Natuurlijk zijn er wel eens twijfels, maar die heb je ook met een leeftijdsgenoot.’ Ze trouwde met Roel en kreeg twee kinderen.

Mijn zelfbeschermingsmechanisme heeft me maandenlang beschermd tegen de realisatie dat ik destijds als 28-jarige serieus verliefd was op een man van vijftig, mijn baas ook nog eens. Het gaat weer over, wist ik. Het is een crush. Een combinatie van onbereikbaarheid, professionele bewondering en de behoefte aan iets spannends. Ik bedacht keer op keer dat er geen toekomst in zou zitten. Maar het hielp niet, het werd erger.

Mijn stukje brein dat is gespitst op leeftijdsverschil, vindt boeken en films waarin vrouwen vallen voor een oudere man sindsdien ontroerend. De onmogelijkheid, de ongelijkheid, het langzaam dagende besef dat wat je voelt niet weg gaat. Hoe Jane Eyre in de avonden bij het haardvuur zich begint te realiseren dat ze meneer Rochester, zeker twee keer zo oud, ziet als meer dan haar baas. Het zachte flirten van zijn kant, doorspekt met de overtuiging dat het toch nooit tot iets zou kunnen komen. De spoken uit zijn verleden die bijna tussenbeide komen. En dan reader, I married him.

*

Het zou vreselijk vermoeiend zijn als een leeftijdsverschil dagelijks in een relatie meespeelt. Je wordt niet wakker naast een oudere man. Je eet geen spaghetti met een generatiekloof. Het stukje brein dat zich bezighoudt met het lente-herfst klimaat bevindt zich meestal in slaaptoestand. Soms kom je verschil in levensfase tegen in een doorsnee probleem. Issues die zwaar op mijn vroeg-dertigersmaag liggen (Wat moet ik met m’n leven? Vind ik ooit weer een leuke baan?) zijn grotendeels achter de rug in de vijftig. Hoe geruststellend die gedachte ook is, ik baal op die momenten van een partner die mijn existentialistische zorgen wegwuift met zijn oude hand.

En soms verandert de geschiedenis een beetje omdat de man van wie ik houd er al zo lang deel van uitmaakt. Als hij een anekdote uit zijn studententijd vertelt, bereken ik snel of ik al bestond of niet. Toen hij eindexamen deed niet, toen hij afstudeerde wel, toen hij zijn eerste vriendin kreeg niet, toen hij ging samenwonen wel. Net. Het is een bizar concept. Net als dat hij de hele jaren zestig en zeventig heeft meegemaakt. Vietnam, hippies, de Beatles, de maanlanding. Een vriendin uit Engeland mailde me aan het begin van de relatie: My god, you’re fucking history!

Toch is het is de toekomst, niet het verleden, die af en toe wringt. Hij is nu 54 en fitter dan ik, maar over 20 jaar is hij 74 en ben ik nog steeds jonger dan hij nu is. Het is het kleine drama dat hoort bij de lente-herfst. Je kunt niet samen oud worden, je kunt niet gelijk opgaan.

Het maakt me een zeurderiger partner dan ik zou willen zijn. Toen hij een baan had waar hij heel vroeg voor op moest en heel laat van thuis kwam, zag ik hem grauwer en grauwer worden. Hij kreeg last van zijn longen, zijn rug, kreeg rare vlekjes op zijn huid. Desintegratie noemden we het grappend, maar ik haatte het. Verdomme, dacht ik, je bent al 23 jaar ouder, je gaat al zo veel eerder dood dan ik, en nu versnel je het proces dagelijks.

Michael Douglas kreeg vorig jaar keelkanker. Hij werd ontzettend mager. Foto’s van hem als oude, zieke man en een ongeruste Christina op een bankje zagen er pijnlijk uit. Ik schrok van de beelden, ze onderstreepten een grote angst.

Sonja, 46 en getrouwd met een man van 71, kent het: ‘Als iemand van zeventig overlijd, denk ik altijd even ‘O, shit, jonger dan mijn man.’ Toen ze verliefd werd op een oudere man, vroeg ze gelijk advies aan haar zeventigjarige moeder; getrouwd met haar stiefvader die nu 94 is. ‘Ze zijn nog steeds gelukkig, maar op die leeftijd ben je als jongere partner meer verzorgende dan gelijke.’ Haar moeder ontmoedigde haar niet. ‘Je kunt twintig jaar bij hem zijn, zei ze, of die twintig jaar wachten tot je een leuke leeftijdsgenoot tegenkomt, maar als je een man ontmoet van wie je houdt, dan is het zonde dat te laten lopen.’

*

Mijn ouders hadden er vrijwel meteen rust mee zodra ze ons samen zagen. Vriendinnen ook. Maar onbekenden zien de leeftijd sterker dan vrienden. Een koppel met een groot leeftijdsverschil roept de behoefte op om te oordelen. Dat is geen wetenschappelijk feit, het is een observatie die wordt ondersteunt door ervaringsdeskundigen. Er heerst al snel een stiekem vermoeden dat er vast een extra reden is voor je relatie. Geld of macht of een huis bijvoorbeeld. Voor koppels die op een andere manier van de norm afwijken, met een religieus verschil, uit twee werelddelen, van dezelfde sexen, zal dat vast ook gelden. We willen zo niet zijn, maar we oordelen toch anders over dat wat een beetje afwijkt.

Heeft zijn vrouw je al vergeven? Vroeg een collega laatst. Ik glimlachte, legde nog eens uit dat hij al lang gescheiden was toen ik hem leerde kennen. En zuchtte heel diep. De beledigende vanzelfsprekendheid van zo`n assumptie kan me in stilte nog lang irriteren. Je verwacht bij twee dertigers die elkaar vinden ook niet dat de een de ander tot scheiding heeft gedwongen. Ik kom de aanname dat hij zijn vrouw verliet voor mij zo vaak tegen, dat ik nu zelf maar in gesprekken laat vallen dat hij gescheiden was toen ik hem ontmoette.

De oordelende blik van anderen is een bekende irritatie. Sonja: ‘Ik ben zo gewend aan opmerkingen, dat ik ze vaak zelf maar vast maak.’ Ze is vertrouwd met de verbaasde blikken en de veronderstelling dat ze voor het geld is getrouwd. ‘Ik ben blond, zie er goed uit, ik ben 1.79 en draag dan graag nog hakken. Mijn man is 1.69, grijs en rijk. Haha.’ Na zeven jaar huwelijk heeft ze het idee dat de buitenwereld niet meer twijfelt aan hun relatie. ‘Maar de eerste jaren heb ik me echt gestort op mijn werk, ik wilde niet dat íemand dacht dat ik achteruit leunde omdat ik een oudere, rijke man had getrouwd.’

Apart blijven de vrijheden die mensen zich veroorloven. Mensen die ik niet eens kennissen zou noemen, vragen over mijn kinderwens, wat ik nogal intiem vind voor gebabbel op een feestje. Bij Sonja, een generatie verder, is het sex. ‘Wildvreemden willen weten hoe de sex is met mijn man nu hij de zeventig is gepasseerd. Ik zit er niet mee, maar het is belachelijk natuurlijk.’

*

Ouderdom straalt evolutionaire kracht uit, is de consensus in de biologie wanneer het gaat om vrouwtjes die paren met oudere mannetjes. Zeker wanneer iemand, dier of mens, op oudere leeftijd succesvol is, duidt dat op sterke genen, wat vrouwen (onbewust) aantrekt. Voor een jongere man is een oudere vrouw, hoe geslaagd dan ook, niet op dezelfde wijze interessant omdat haar voortplantingsorganen minder garant staan voor succes dan die van een jonge vrouw. 

De kracht van ‘ouderdom’ is voor sommige vrouwen een rustpunt. ‘Mijn leven lang heb ik het gevoel gehad: kwam er maar iemand die me bij de hand nam en die zich met me bemoeide,’ schrijft de 27-jarige Etty Hillesum op 9 maart 1941 in haar beroemde oorlogsdagboek over de 55-jarige S., op wie ze heftig verliefd aan het worden is. ‘Ik lijk flink en doe alles alleen maar ik zou me zo ontzettend graag uitleveren.’ Het is gemakkelijker om op te kijken tegen een oudere partner, om bescherming te vinden, advies aan te nemen. Dat geldt niet voor alle herfst-lente relaties natuurlijk, maar ik herken het wel en Sonja ook. ‘Ik was te intimiderend voor leeftijdsgenoten, bij mijn man vind ik rust.’ En Christa herkent het. ‘Hij is een oude, lieve bonk van een man. Een man met wie ik wilde trouwen zodat ik ook aan de buitenwereld kan laten zien dat het menens is.’

Ik trouwde ook, niet lang geleden. Zijn kinderen van 12 en 14, gaven de ringen aan. We leven in een tijdperk vol scheidingen, tweede en derde huwelijken, stiefzussen en halfbroertjes. Knip en plakwerk dat voor geen van de betrokkenen precies is wat je van te voren gepland had. Je wilt niet dat je huwelijk mis loopt, je wilt niet dat je ouders scheiden, je wilt geen oude vader voor je kinderen. Maar als je er midden in zit is het behalve vermoeiend en verwarrend vooral gezellig en verrijkend. Ik woon de helft van de week samen met twee kleine pubers, word erg veel geknuffeld, ga naar open dagen van scholen, kijk veel meer actiefilms dan vroeger en weet ontzettend veel van Justin Bieber. De bijkomende voordelen van een oudere man.

*

Het gaat nu weer wat beter met Michael Douglas, de chemokuur heeft aangeslagen. Laatst kwam er een foto langs waarop hij weer met Catherina en zijn zoontje voetbalt. Hij hoopt negentig te worden.  

 

Dit artikel stond in juli 2011 in Vrij Nederland. Ik schreef het destijds onder de naam Rosa Steeg, dat was toen beter maar hoeft niet meer.